Ođđa KulturSápmi-julggáštus lea almmustahttojuvvon!

KulturSápmi lea lágiduvvon jagi 2019 rájes ja dat lea sámi dáidda- ja kultursuorggi áidna rájiid rasttildeaddji deaivvadanbáiki. Photo: The Saami Council.

Geassemánus 2026 lágiduvvui KulturSápmi-konferánsa 23. Sámiid konferánssa oktavuođas. Ohcejohkii čoahkkanedje sullii čuođi sámi dáidda- ja kultursuorggi olbmo miehtá Sámi.

Golmma beaivvi áigge oasseváldit besse ságastallat áigeguovdilis áššiid birra ja juogadit iežaset vásáhusaid. Prográmmas ledje prošeavttaid ovdanbuktimat, main dáidda- ja kultursuorggi olbmot muitaledje bargguineaset, mat leat jođus dál. Konferánssas juhkkojuvvui maid Sámiráđi girjjálašvuođabálkkašupmi.

KulturSápmi oktavuođas almmustahttojuvvo juohke jagi julggaštus, mii čoahkkáigeassá ja čalmmustahttá konferánssa ságastallamiin bohciidan guovddáš sáni. Dán jagáš julggaštus muittuha, ahte mii leat okta álbmot vaikko mis leat erohusat, ja čájeha movt bierggim/birgejupmi stivre sámiid eallima ja hábme vuođu mii doalvu min ovddos guvlui. Julggaštusas leat maid čieža ávžžuhusa.

Lassedieđut:

Christina Hætta
christina(at)saamicouncil.net
+47 48 02 17 34

KulturSápmi-julggaštus, Ohcejohka 2026

Mii njorostallat ovttastallama, oktiigullevašvuođa ja ovttaveardásašvuođa

“Luonddu dáhttu ja sivdnideaddji sárdni atnit árvvus stuorisvuođaid čalmmi čikŋan ja gávdnanmátkin boahttevuođa buolvvaide min máttuid gávdnosiid gávdnat ja daid geallat geallasii”

— Maaret Hivand, Rástegáisa

Láidehus

KulturSápmi diehtá ahte sámi gielat, kultuvra, girjjálašvuođa, sielu gielat (luohti, livđe, leu’dd, vuolle ja vuelie), duodjeárbediehtu ja dáidda leat birgejumi guovddáš vuođđun. Dain lea mearrideaddji mearkkašupmi identitehta nannemis, searvevuođa huksemis ja boahtteáiggi ráhkadeamis. Danin mii áigut joatkit láhčit diliid, mat sihkkarastet ahte sámi kultuvra sáhttá eallit, ovdánit ja sirdojuvvot buolvvas bulvii. 

Birgejupmi láidesta sámi eallima ja dat lea vuođđu, mii lea guoddán min álbmoga čađa áiggiid. Dat ii mearkkaš dušše iešbirgema dahje čeavzima, muhto maiddái máhtu eallit oktavuođas eatnamiin, eará olbmuiguin ja boahttevaš buolvvaiguin. Birgejupmi vuođđuduvvá árvvuide, mat leat hábmen sámi servodagaid ja kultuvrra buolvvas bulvii: ovddasvástádus, oktasašvuohta, gudnejahttin ja máhttu geavahit resurssaid čeavzilis vugiin.

Váldočuoggát

• Mii bivdit lobi ja gulahallat eatnamiin min sielu gielaid ja šuoŋaid bokte: Leš dat dál luohti, livđe, leu’dd, vuolle dahjege vuelie. Ieš don dieđat, mii lea du soga giella, man bokte muittašat guovllu. Jiõčč ton teâdak.

•  Mii sámit gulahallat gaskaneamet jávohis gielain. Duojit, hearvvat, ivnnit, hámit, bearralat; máŋggalágan iešvuodat muitalit gullevašvuođa, náittosdili, duodjemáhtu ja nu ain. (Jaskatvuohta, boddu.) Gákti, Gábdde, Gapta, Gápptie, Gaeptie, Mááccuh, Mácēh, Mäccak, Mäccaǩ muitala ja muitá ollu min sogaid muitalusaid ja fearániid. Iihan daid dárbbaš oppa sániiguin čilget, don gal dieđat dan. Jieš tun tiäđáh.

• Makkár vuordámušat leat sámedáiddáriidda? Makkár lea leahkit sámedáiddár, artista, girječálli dahjege duojár dán áiggis? Fertetgo mii álo čilget olggobeallái, mii sámevuohta lea? Gosa čáhká dáidda, mii lea oaivvilduvvon dušše sámiide - galgetgo mis leat servošis iešguđetgelágan rollat ja sajádagat? Geat skuvlejit sámevuođa birra, naba geat nannejit ja fámuidahttet min kulturárbbiid min servošis? Leago nu, ahte eanaš návccat biddjojuvvojit min eatnamiid gádjumii ja vuoigatvuođaid bealušteapmái? Dalle mis ii báze áigi siskkáldas ságastallamiidda dego min gielaid ja kultuvrraid ealáskahttimii.

• Kultuvrrat eai seaillo gielaid haga. Mii leat álbmot, Oummu raast raaj - Raasten rastah - Rájáid rastá, Rájáhis Sápmi. Elloset ja gulloset gollegielat, mii leat okta álbmot, vaikko man girját ja riggát buot gielain ja suopmaniiguin. Mánát ja nuorat fertejit gullat ja oahppat iežaset máttuid gielaid ja árbbiid. Go mii massit gielaid, de massit oktavuođa eatnamiiddáseamet.

• Sámekultuvrrat leat ealli kultuvrrat. Dat ellet min mielde, fárrolaga, buot áiggiin; doložis, dálážis ja boahtteáiggis. Árbediehtu golgá dálá áiggi máŋgga rávnnji mielde. Rávdnji ferte olahit juohke máná ja nuora, amma nu? Juohkehaččas galgá leat vejolašvuohta iežas giela ja kultuvrra ovddidit - Leš dál ofelažžan eallilan olbmot, fuolkkit, arkiivvat dahje čoakkáldagat. Gal don dieđát, mii de leš dutnje vuohkkásepmosit ofelaštit.

Ovdal mii leat háliidan, dál mii álgit. Iežamet jávohis giela fertet eambbo geavahišgoahtit gaskaneamet, mii sápmelaččat. Duojit hupmet jávohisgillii guđe guvlui guhtege gullá bivttashámiid mielde, dego muhtin gahpirat čájehit leatgo náitalan vai it, dan seamma gal dahket boahkána násttit ge, soames guovlluin. Ivnnit ja hearvvat leat maiddái dehálaš mearkkat.

Eiseválddiide dát ii bastte, eai han sii dieđe maid mii ovdanbuktit. Eiseválddiide fertet eambbo ja dávjá čilget makkár hástalusat mis sápmelaččain leat, go ráját cagget min kultuvrralaš ovdáneami, ovttasbarggu go rájáid tuollonjuolggadusat leat nu váddásat ja moalkát.

Mis sámiin gollá áigi duššás, go šaddat bealuštit sámiid vuoigatvuođaid dan sadjái go bargat kultuvrralaš bargguid. Nannet ja oahpahit sámi mánáide ja nuoraide sápmelaš jurddašanvuogi, árbedieđu ja bargovugiid.

Luohti ja luođi šuokŋa lea min sápmelaččaid rájáhis suopmangiella ja jávohisgiella.

Vuoiŋŋalašvuohta lea min čuvvon dološ áiggis jo, áiggiid čađa ja vaikko makkár roasuid čađa, ođđa mearrádusaide, ođđa hámiide, muhto goitge leamaš mielde čađat.

Ođđa áiggis fuomášat, ahte min sámiid vuoiŋŋalašvuohta ii duođaid leatge láhppon, vaikko ieža dan navddiimet.

Ellos min árbi.

Ávžžuhusat:

•  Mii áigut eambbo deaivvadit, lávostallat ja ovttastallat, loktet ja ságastit min iežamet fáttain, duddjot ja dánsut ovttas, buolvvaid rastá.

• Mii fertet nannet Sámi dáidda- ja kultuvrralaš oahpahusa, ja láhčit vejolašvuođaid midjiide oahppat nubbi nuppis, buolvvas bulvii. 

• Mii dárbbašit dan, ahte min árbediehtu lea min olámuttos, ja maiddái dat dieđut mat leat arkiivvain, museain, eallilan olbmuin, kulturbargiin: luođit, muitalusat, doahpagat, čállosat, duojit.

• Giella - buot sámegielat galget gullot ja váldojuvvot vuhtii.

• Rájáhis Sápmi - máŋggat gielat ja kultuvrrat, buohkat seamma árvosaččat.

• Eambbo ruhta ealihit sámi kulturbargiid, ja fievrridit min árbbi ja kultuvrra boahttevaš buolvvaide.

• Ealáskahttit dieđuid ja nannet oktavuođa máhcahuvvon dujiide.

Foto: The Saami Council